Μορφολογία της ελιάς

Νεαρό Ελαιόδεντρο Κόμη ή φυλλική επιφάνεια Κορμός Βραχίονες Ενεργός ζώνη ριζικού συστήματος Ανενεργός ζώνη ριζικού συστήματος Κόμη ή φυλλική επιφάνεια Κορμός Βραχίονες Ενεργός ζώνη ριζικού συστήματος Ανενεργός ζώνη ριζικού συστήματος

H ελιά ανήκει στην οικογένεια Oleaceae το γένος που περιλαμβάνει 30 διαφορετικά είδη. Η Olea europea, το γνωστό μας είδος ελιάς είναι δέντρο αειθαλές που ζει πάρα πολλά χρόνια και το ύψος της φτάνει από 5-20 μέτρα!

Σήμερα στην χώρα μας υπάρχουν δύο ελιές υπεραιωνόβιες από το 500-600 Π.Χ και βρίσκονται στην Αθήνα, «η ελιά του Πλάτωνα» στην Ιερά Οδό (500 Π.Χ) και «η ελιά του Πεισίστρατου» στα Νέα Λιόσια (600 Π.Χ).

Η Ρίζα της ελιάς

Ρίζα ελιάς

Όταν τα δεντράκια είναι νεαρά μέχρι 3-4 ετών, το ριζικό τους σύστημα αναπτύσσεται κάθετα και σύντομα γίνεται θυσσανώδες (πολλά λεπτά ριζίδια). Το ριζικό σύστημα της ελιάς προέρχεται από τους γόγγρους (εξογκώματα) που δημιουργήθηκαν στον κορμό της ελιάς κοντά στην επιφάνεια του εδάφους.

Τα εξογκώματα αυτά είναι υπερπλασίες πλούσιες σε θρεπτικές ουσίες και φυτορμόνες και δεν είναι κάποια ασθένεια ή καρκίνωμα όπως θεωρούσαν παλαιότερα. Σε γόνιμα εδάφη μέσης σύστασης, το ριζικό σύστημα της ελιάς με την πάροδο του χρόνου αναπτύσσεται παράλληλα με τη βλάστηση, δηλαδή η προβολή της επιφάνειας των φύλλων του δένδρου συμπίπτει με την επιφάνεια-έκταση στην οποία έχει αναπτυχθεί το ριζικό σύστημα.

Το ριζικό της σύστημα είναι πολύ ανεπτυγμένο και ικανό να απλωθεί σε βάθος και πλάτος ακόμα και ανάμεσα σε πέτρες και βράχια, ανάλογα πάντα με τις εδαφολογικές συνθήκες.

  • Σε αργιλώδες έδαφος με ετήσιες βροχοπτώσεις 400mm, το ριζικό σύστημα της ελιάς είναι επιφανειακό με όριο τα 50-60εκ βάθος.
  • Σε φτωχό και άνυδρο έδαφος η ελιά αναπτύσσει δυνατό ριζικό σύστημα για να επιβιώσει.
  • Σε αμμώδες έδαφος οι ρίζες της ελιάς αναπτύσσονται σε βάθος και πλάτος με μεγάλη έκταση.
  • Σε βαρύ και ελάχιστα αεριζόμενο έδαφος το ριζικό σύστημα της ελιάς αναπτύσσεται κοντά στην επιφάνεια.

Σημαντικό να γνωρίζουμε ότι:
Το άργιλο-ασβεστώδες έδαφος με μία καλή ποσότητα οργανικής ουσίας είναι το ιδανικό έδαφος για την ελιά.
Επίσης τα στάσιμα ή λιμνάζοντα νερά είναι πολύ επικίνδυνα για το ριζικό της σύστημα, γι’ αυτό το λόγο είναι απαραίτητο το έδαφος να αποστραγγίζεται καλά.

Ο Κορμός της ελιάς

Κορμός

O Κορμός είναι λείος και πρασινωπός όταν το δεντράκι είναι νεαρό. Καθώς περνούν τα χρόνια γίνεται παχύς και γκρίζος, ρυτιδιάζει και εμφανίζονται οι γνωστοί σας πλέον γόγγροι ή αλλιώς σφαιροβλάστες (εξογκώματα) διαφόρου μεγέθους.

Το ξύλο είναι σκληρό, βαρύ και ευαίσθητο σε μυκητιάσεις όταν συμβαίνουν συχνές βροχοπτώσεις ή ομίχλες. Τα δένδρα υποφέρουν στο κατώτερο σημείο του κορμού (λαιμός) από διάφορες προσβολές μυκήτων και ξυλοφάγων εντόμων.

Σημειώνεται ότι, η ελιά δεν παρέχει τη δυνατότητα προσδιορισμού της ηλικίας της από την παρατήρηση εγκάρσιας τομής του κορμού όπως συμβαίνει σε αρκετά δένδρα και αυτό γιατί οι δακτύλιοι είναι ακανόνιστοι.

Δεν μπορεί να προσδιοριστεί η ηλικία της από τους κύκλους της τομής του κορμού, γιατί οι δακτύλιοι είναι ακανόνιστοι.

Ο Βλαστός της ελιάς

Βλαστός της ελιάς

Oι βλαστοί διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες, μακρά (1,9-2,2cm), κοντά (1,3-1,7cm) και πολύ κοντά (0,8-1cm) μεσογονάτια διαστήματα.

Μεσογονάτια διαστήματα είναι η απόσταση μεταξύ δύο σειρών φύλλων όπως στην εικόνα. Η ανάπτυξη των βλαστών γίνεται επάκρια και πλάγια.

  • Επάκρια ανάπτυξη είναι η κατά μήκος αύξηση του βλαστού, η οποία μερικές φορές ανθοφορεί αντί να βλασταίνει. Τότε λέμε ότι αναπτύσσεται όψιμα (δηλαδή ωριμάζει αργά) με αποτέλεσμα να σταματά η αύξηση του βλαστού.
  • Πλάγια ανάπτυξη, προέρχεται από την διόγκωση των ξυλοφόρων οφθαλμών που βρίσκονται ανά δύο στη μασχάλη των φύλλων.

Έχει παρατηρηθεί ότι οι μακρά μεσογονάτιοι βλαστοί είναι και οι πιο καρποφόροι.

Ο ετήσιος βλαστικός κύκλος της ελιάς

Ετήσιος κύκλος ανάπτυξης της ελιάς

Υπό ομαλές περιβαλλοντικές συνθήκες ο βλαστικός κύκλος της ελιάς περνά τις εξής φάσεις:

  1. Τη φθινοπωρινή βλάστηση
  2. Το λήθαργο του χειμώνα, όπου σταματά η αύξηση του βλαστού
  3. Την εαρινή φάση, όπου επιδρά το ψύχος του χειμώνα
  4. Τη διαφοροποίηση των οφθαλμών από τα μέσα του χειμώνα
  5. Την ανθοφορία
  6. Την αρχική ανάπτυξη των καρπών
  7. Τη σκλήρυνση του πυρήνα των καρπών
  8. Τη καλοκαιρινή αναστολή της αύξησης της βλάστησης

Η βλάστηση ευνοείται όταν η θερμοκρασία φτάσει στους 11οC και η καρποδέση περίπου στους 22οC. Στην Ελλάδα η βλάστηση αρχίζει περίπου στις αρχές Απριλίου και συνεχίζει μέχρι τα μέσα του Οκτώβρη.

Στην ελιά συμβαίνει ταυτόχρονα η βλαστική και η παραγωγική ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένας εσωτερικός ανταγωνισμός για θρεπτικές ουσίες που και οι δύο έχουν ανάγκη. Αποτέλεσμα αυτού είναι ο εκφυλισμός της ωοθήκης. Μετά την καρπόδεση η ανάπτυξη των καρπών αποτελεί το κύριο κέντρο συσσώρευσης των μεταβολιτών, που σημαίνει ότι σταδιακά σταματά η βλαστική ανάπτυξη μετά την ανθοφορία (μελέτη Villemur et al 1978). Η βλαστική ανάπτυξη η οποία λαμβάνει χώρα από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, με  κάποια αναστολή το καλοκαίρι, πρέπει να προηγείται ή να έπεται της ανθήσεως.

Στην χώρα μας, συγκεκριμένα σε περιοχές της Κρήτης η βλαστική ανάπτυξη έπεται της ανθήσεως, παρατηρήστε τα δικά σας δέντρα, πότε γίνεται η βλαστική τους ανάπτυξη, πριν ή μετά την άνθηση;

Τα Φύλλα της ελιάς

Κλωνάρι ελιάς

Τα φύλλα της ελιάς είναι στενόμακρα σαν λόγχες, λεπτά, αντίθετα σταυροειδώς διατεταγμένα (δύο σειρές φύλλων στην κάτοψή τους σχηματίζουν σταυρό). Έχουν χρώμα βαθύ πράσινο στην επάνω πλευρά και ανοικτό γκρίζο στην κάτω. Αλλάζουν σχήμα ανάλογα με την ποικιλία από στενόμακρα σε λογχοειδή.

Η ζωή τους διαρκεί 2-3 χρόνια και η πτώση τους συνήθως γίνεται την άνοιξη.

Η επάνω επιφάνεια καλύπτεται με χυτίνη ενώ η κάτω επιφάνεια φέρει τρίχες, σχήματος ομπρέλας που την προστατεύουν από αφυδάτωση και στομάτια ο αριθμός αυτών αλλάζει με την εκάστοτε ποικιλία.

Η ιδιαιτερότητα της κατασκευής των φύλλων της ελιάς της δίνει τη δυνατότητα να ευδοκιμεί σε ξηροθερμικές συνθήκες, έτσι μπορεί να φυλλορροήσει (πτώση φύλλων), να εμφανίσει συμπτώματα έντονου μαρασμού, να έχουμε πτώση του καρπού, αλλά το δένδρο να μην ξεραθεί.

Οι Οφθαλμοί της ελιάς

Οι οφθαλμοί είναι γυμνοί και διακρίνονται σε ξυλοφόρους και σε ανθοφόρους.

  • Αναπτύσσονται πλάγια και επάκρια στις μασχάλες των φύλλων
  • Όταν εκπτυχθούν (ξεδιπλωθούν) δίνουν βλάστηση